artikel JeugdCO 1 De Zwerm heeft als missie om radicaal te breken met de praktijk van drang en dwang en om kinderen veilig te laten opgroeien in de eigen omgeving, ook als het ingewikkeld wordt. Via intensieve gesprekken aan Zwermtafels met ouders, professionals en bestuurders heeft de Zwerm de afgelopen 3 jaar ontdekt dat vooral de attitude van ALLE professionals daarin doorslaggevend is: zowel jeugdhulpverleners als jeugdbeschermers. Met compassie en vasthoudendheid werken en relaties aangaan. En daarbij gesteund én gefaciliteerd worden door organisaties en gemeenten.
In november 2016 heeft de Zwerm voorlopers op dit terrein gevraagd welke opdrachten zij zien voor de komende jaren.

 

Lees ook het artikel van Jeugd & CO, voorjaar 2017 over de Zwerm

De Zwerm
Geïnspireerd door een werkbezoek aan Denemarken is ‘De Zwerm’ in juni 2013 gestart. Een actieve groep bestuurders verbonden aan de Associatie voor Jeugd heeft zich hiervoor ingezet. Zij gelooft dat de zorg voor jeugd écht anders kan en ook moet. En zich in de praktijk ook al anders ontwikkelt.

1. Ga uitsluiting tegen!
De professional werkt samen met ouders en kinderen, veroordeelt niet de persoon, maar treedt wel op als vertegenwoordiger van de samenleving voor wat betreft de vraag welk gedrag wel en niet acceptabel is. Soms is het onvermijdelijk om duidelijke grenzen te trekken en te handhaven, soms is dwang onvermijdelijk. Cruciaal daarbij is dat er een helder pedagogisch doel/perspectief moet zijn.
Een belangrijk doel van de transformatie van de jeugdzorg is het terugdringen van (langdurige) zorg onder dwang, zonder een helder pedagogisch kader. Als achtergrond de ontwikkeling van gesloten jeugdzorg. Ooit opgezet om in te grijpen in de troosteloze situatie van onder meer jongeren die op straat zwerven en aan hun lot worden overgelaten. Het idee van gesloten jeugdzorg was een kortdurende interventie van maximaal een aantal weken en als ultimum remedium. Idee was enkele dat er landelijk tientallen plaatsen nodig waren. Vijf jaar later waren er 1.000 plaatsen met een gemiddelde verblijfsduur van meer dan een jaar. Wat begon als hefboom voor verandering werd een ‘opbergsysteem’.
De mechanismen van uitsluiting ziet de Zwerm als een centraal probleem. En daarmee de transformatie als een poging om inclusief te werken met jeugdigen en gezinnen met ernstige problemen. Er zijn betere oplossingen voor ingewikkelde problemen waar ouders en kinderen mee kampen. De nieuwe jeugdbescherming bijvoorbeeld ontwikkelt zich op basis van een professioneel gebruik van steun én controle. Kern van de professionele attitude is daarbij ‘bescheiden en robuust optreden’. Uit onderzoek bij complexe scheidingen komt naar voren, dat een combinatie van hulp met een juridische procedure effectief is. De huidige splitsing tussen (specialistische) jeugdhulp, wijkteams en jeugdbescherming werkt een dergelijke ambitie tegen. De Zwerm houdt een pleidooi voor uitvoeren van hulp, waarbij controle soms een onderdeel is, in de eigen leefomgeving, ook in ingewikkelde situaties.

  • OPGAVE: De expertise van de jeugdbescherming en (specialistische) jeugdhulp ondersteunend inzetten voor wijkteams.
  • OPGAVE: Nieuwe professionele opdracht: Wordt architect van inclusieve arrangementen in de leefomgeving van kinderen en ouders.

2. Jeugdbescherming: een zaak van ons allemaal
De Zwerm pleit voor vrijplaatsen in de Nederlandse zorg voor jeugd. Wat betekent het als we radicaal breken met de werkwijze waarbij de jeugdbescherming vormgegeven wordt in een Gecertificeerde Instelling en uitgebreid wordt met drang-modules? En jeugdbeschermers als
ondersteuners jeugdhulp-medewerkers zodanig coachen dat kinderen veilig kunnen opgroeien in hun eigen omgeving. We leren van ontwikkelingen in de specialistische jeugdhulp én jeugdbescherming dat presentie, werken met Signs of Safety, SAVE, generiek gezinsgericht werken en familieberaden forse effecten hebben op het herstellen van het gewone leven. Dat vraagt echter van zowel professionals als van organisaties een omslag in visie, denken en organiseren.
In de praktijk blijkt deze manier van werken ‘topsport’ te zijn.

  • OPGAVE: Zorg dat ‘topsporters’ gefaciliteerd, gewaardeerd en beloond worden.
  • OPGAVE: Als er sprake is van onveiligheid heeft dit ook effect op professionals. Angst gaat een belangrijke rol spelen als het niet erkend mag worden. En kan aanzetten tot ‘snelle acties c.q. ingrijpen’. Oproep om te vertragen en het ‘langzame brein’ mee te laten denken over andere oplossingen

3. Presentie als kern van de professionele praktijk
Het ‘loslaten’ van dwang vraagt veel van gezinnen, professionals en bestuurders.
Het grijpen naar beheers-, drang- of dwangmaatregelen is verleidelijk maar zelden effectief en dient alleen ingezet te worden als uiterste remedie en met een pedagogisch doel. In de praktijk zien we dat meerdere organisaties (gesloten jeugdhulp, wijkteams) de aanpak van ‘presentie’ omarmen. Een manier van werken die uitgaat van de relatie met de ander. En veel vraagt van de inzet van professionals én organisaties. Maar jongeren profiteren van deze aanpak! (zie onder andere ervaringen Pluryn)
Helder is geworden dat teams die op een dergelijke wijze werken (ook in een ‘dwang-kader) maximale support vanuit hun organisatie én de financier verdienen!

  • OPGAVE: Organiseer rondom teams!
  • OPGAVE: Werk actief met de parallelliteit tussen wat kinderen en ouders nodig hebben om veilig thuis te zijn en wat professionals nodig hebben om dat te kunnen realiseren.

4. Altijd aan tafel met ouders
Ouders als partners zien, samen met hen optrekken en geen besluiten zonder hen nemen.
Mooie uitgangspunten die in de praktijk niet alleen complex blijken te zijn maar ook nog geen normale praktijk. Zelfs het succes van ‘Jeugdbeschermingstafel’ (opgezet om met ouders samen te
kijken naar ‘hoe verder’) blijkt in hoge mate afhankelijk van de wijze waarop ouders in het hele traject zich gerespecteerd en veilig voelen.

  • OPGAVE: Reorganiseer registeren en ‘meten’: verzamel gegevens die voor families betekenis hebben.

5. Niet alleen kinderen
Het gesprek over veilig opgroeien in de eigen omgeving moet nadrukkelijk ook gevoerd worden in wijkteams, in de volwassenzorg, de GGZ en andere sectoren. In veel complexe opvoedsituaties zal ook aandacht moeten zijn voor vraagstukken van ouders en dus de zorg voor volwassenen; mogelijk GGZ problematiek, schuldsanering of anderszins. Het invoeren van een check op de aanwezigheid van kinderen en hun situatie is een belangrijk aandachtspunt daarbij.

  • OPGAVE: De Zwerm ook in de wijkteams, de GGZ en de volwassenzorg

6. In de leefomgeving
In de afgelopen periode is de omgeving voor ouders en professionals er niet eenvoudiger op geworden. Gesignaleerd wordt dat er meer schakels toegevoegd zijn, meer partijen. Een algemene oproep van velen aan Zwermtafels was om de keten te verkorten of liever: organiseer hulp in de leefomgeving rondom ouders en kinderen.

  • OPGAVE: Versterk de basisvoorzieningen met expertise vanuit de jeugdbescherming en jeugdhulp. Ook als het ingewikkeld is.

7. Nooit alleen!
Effectief zijn betekent ’het nooit alleen doen.’

8. Onderbouwen en verspreiden
Het breed ontwikkelen van een andere attitude is een taai proces. Het raakt namelijk het gebied van de overtuigingen die behoren bij het beroep. Het achterhalen en onderkennen van deze overtuigingen vergt een voortdurende dialoog met het professionele veld maar ook met de opleidingen. Kenmerken van de ‘andere’ attitude zijn deels terug te vinden in de presentie theorie en in Signs of Safety: open, mens- en relatiegericht, respectvol en volhardend. Het omarmen en vestigen van deze attitude vraagt niet alleen tijd en dialoog, maar ook sturing en onderbouwing door onderzoek en documentatie op basis van de praktijk. Onderdeel daarvan is het kritisch bekijken van de bestaande richtlijnen jeugdhulp en jeugdbescherming, met als doel tot gemeenschappelijke ‘veldnormen’ te komen op dit terrein, die de gewenste praktijk ontwikkeling stimuleren.
De richtlijnen zouden verbreed moeten worden naar volwassendomein.

  • OPGAVE: Analyseer de kern van de professionele verandering, beschrijf ze, communiceer ze met de wereld van de opleidingen en kennisinstituten en ga door met gesprekken aan de Zwermtafel. Ontwikkel samenwerking met een kennisinstituut op dit terrein. (Veilig Opgroeien)
  • OPGAVE: Het uitwerken van de benodigde kennis en vaardigheden van de professional; het door ontwikkelen van methoden met als doel eigen regie bij ouders/netwerk. De Zwerm uitbreiden met opleidingsinstituten.
  • OPGAVE: Ontwikkel veldnormen die niet teruggrijpen op een oude praktijk, maar nieuwe praktijken stimuleren.

Belang van Zwermtafels
De thema’s van de Zwerm vragen om gesprek en uitwisseling.
De Zwerm-tafel bleek daarvoor een goed instrument. 
Aan tafel zitten lokale en landelijke experts op dit terrein; rondom de tafel zitten lokale professionals en bestuurders. Samen bespreken we thema’s die in die omgeving spelen. Zoals:

  • Een belangrijke voorwaarde voor ‘werken vanuit compassie’ is de absolute zekerheid bij ouders dat er altijd met hen wordt gesproken en besloten, dat zij worden geholpen ook in de regierol. Is dat al voldoende gerealiseerd en wat is er voor nodig om dat te versterken?
  • Wat leren we van die momenten waarin werkers erin slagen om, succesvol, zonder dwang en drang te werken?
  • Wat leren we van de momenten dat het niet lukt?
  • Wat voor ruimte is er nodig om een experiment te starten op dit terrein? Wat betekent dit voor werkers en voor organisaties; welke ruimte moeten gemeenten, ministeries en inspectie geven?
  • Wanneer geven ouders en kinderen hun vertrouwen? Wanneer verliezen zij dat en wanneer kunnen zij zeggen: ‘u bent mijn vertrouwen waard…’

De Zwermtafels worden begeleid door Hans Nusse en Mariska ter Steege.
Contact: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Hans Nusse
Gerdi Meyknecht
In samenwerking met Adri van Montfoort en Rutger Hageraats

Bestuurlijke kerngroep van De Zwerm:

  • Mariënne Verhoef, bestuurder Spirit, voorzitter Associatie voor Jeugd
  • Esther Overweter, bestuurder Teylingereind
  • Astrid Rotering, bestuurder Jeugdbescherming Rotterdam Rijnland
  • Manuelle Moens, bestuurder Willem Schrikker Groep
  • Rene Meuwissen, bestuurder Jeugdbescherming Brabant
  • Rutger Hageraats, directeur NJi
  • Hans Jagers, Inspectie Jeugdzorg
  • Samen Toekomst Maken opnieuw in 2020 +

    DSC01534 Na een geweldig event op 16 april 2019 gaan we opnieuw Samen Toekomst Maken. De nieuw te vormen kerngroep komt

    Lees verder...
  • Verslag Inspiratiesessie Vakmanschap +

    smiling Op 20 juni was er een inspirerende sessie over vakmanschap. Tijdens deze sessie deelden Sjoerd Robijn en Karen Jonkers namens

    Lees verder...
  • Najaarscongres 2019 - Bergen +

    hoofdontwerp kaart Locatie: Blooming Hotel Bergen (NH)
    Aanvang: 31 oktober 2019 - 17.00 uur
    Landgoed Het Hof Bergen
    Einde: 1 november 2019 - 17.00

    Lees verder...
  • Save the Date - Inspiratiesessie Van curatie naar Preventie +

    curatiepreventie Op 4 oktober organiseren de Associatie voor Jeugd, Verdiwel en de Associatie Wijkteams de derde inspiratiesessie “Van curatie naar preventie”.

    Lees verder...
  • Samen Toekomst Maken groot succes! +

    Samen toekomst maken Dinsdag 16 April hebben ruim 600 professionals die werken in de jeugdzorg en jeugdgezondheidszorg tijdens het event Samen Toekomst Maken

    Lees verder...
  • Verslag: Kring West aan zet! Voorjaarscongres 2019 +

    7024381 rainbow elephant herd Het voorjaarscongres start midden in het historisch centrum van het prachtige leiden in het Koetshuis de Burcht. Het Koetshuis stamt

    Lees verder...
  • Verslag Data Lab Jeugd 4 april 2019 +

    181220 Bigdata Op 4 april hebben we een energieke start gemaakt met een Data Lab Jeugd. Na een inleiding door Tom Pots

    Lees verder...
  • Uitnodiging: Tweede Inspiratiesessie Vakmanschap +

    20190314 094537 Op 14 maart kwam een gemêleerde groep van bestuurders, beleidsmakers en jeugdprofessionals uit wijkteams en gespecialiseerde jeugdhulp bijeen rondom het

    Lees verder...
  • Verslag: Inspriatiesessie Vakmanschap - 14 maart 2019 +

    20190314 094537

    Of je nu generalist bent of specialist, in een vrijwillig of gedwongen kader je vak uitoefent, de transformatie en het

    Lees verder...
  • Verslag: Bouwen aan pedagogische community’s - 8 februari 2019 +

    180226 Verdiwel Jeugdzorg en sociaal werk kunnen elkaar versterken en samen meer preventie bewerkstelligen. Bijvoorbeeld door gezamenlijke combinaties van professionele en vrijwillige

    Lees verder...
  • Pamflet naar aanleiding van de sessie: 8 oktober MBO jeugdhulp +

    mboavjjzn De inspiratiesessie op 8 oktober heeft als een versneller gewerkt in een gezamenlijke praktijk- en beleidsontwikkeling van MBO en Jeugdhulp

    Lees verder...
  • 1